Oita (Ōita) nằm ở bờ đông đảo Kyushu (Kyūshū), nhìn ra Biển nội địa Seto (Seto Naikai) và kề cận tuyến giao thương nối Honshu (Honshū) – Shikoku (Shikoku) – Kyushu. Vị trí “rìa trung tâm” này vừa đủ gần các cực công nghiệp như Fukuoka (Fukuoka), Hiroshima (Hiroshima) để hút dòng vốn và công nghệ, nhưng cũng đủ xa để bị buộc phải tự xây dựng bản sắc riêng thay vì trở thành vệ tinh phụ thuộc. Từ thời Minh Trị, Oita từng là không gian thử nghiệm công nghiệp nặng và hoá dầu ven biển, trong khi nội địa gắn với nông – lâm nghiệp, suối nước nóng và thủ công truyền thống.
Sự phân đôi “ven biển công nghiệp – nội địa nông thôn” tạo ra một DNA kinh tế khá đặc thù: năng lực tiếp nhận công nghệ quy mô lớn đồng thời duy trì hệ sinh thái sản phẩm địa phương quy mô nhỏ nhưng bền bỉ. Đến thập niên 1970–1980, khi Nhật Bản tái cấu trúc công nghiệp, Oita chuyển dần từ một “điểm gia công” sang một “nền tảng vùng” có năng lực thương lượng bản sắc – đây cũng là bối cảnh ra đời và lan toả mô hình OVOP (One Village One Product) từ Oita ra cả nước và thế giới.
Công nghiệp Oita xoay quanh vài trục chính: hoá chất, thép, linh kiện điện tử, thực phẩm – đồ uống, du lịch suối nước nóng và nông – ngư nghiệp chất lượng cao. Thành phố Oita và khu công nghiệp ven biển tập trung các nhà máy thép, hoá dầu, linh kiện cho ô tô và điện tử; trong khi Beppu (Beppu) và Yufuin (Yufuin) hình thành cụm du lịch – chăm sóc sức khoẻ dựa trên tài nguyên onsen.
Điểm đáng chú ý là mật độ doanh nghiệp vừa và nhỏ đan xen quanh các “tập đoàn trụ cột”, hoạt động như các vệ tinh chuyên môn hoá: gia công chính xác, vật liệu, đóng gói, logistics lạnh, dịch vụ cho du lịch trị liệu. Trên nền đó, các trường đại học địa phương và viện nghiên cứu y – sinh, môi trường, năng lượng tái tạo bắt đầu tạo ra những mối nối R&D, dù quy mô chưa lớn so với các đô thị hạt nhân. Cấu trúc này không ồn ào nhưng có “dư địa tích hợp”: những chuỗi giá trị nhỏ, phân tán, mang tính địa phương có thể được “nối mạng” bằng công nghệ số, truy xuất nguồn gốc, y tế từ xa, hoặc các nền tảng thương mại hoá OVOP theo chuẩn toàn cầu.
Tỉnh Oita là cái nôi của tư tưởng OVOP: mỗi làng một sản phẩm, tự lực, gắn với bản sắc địa phương nhưng hướng ra thị trường rộng hơn. Từ góc nhìn quản trị, đây là triết lý tập trung vào chiều sâu thay vì bề rộng: ưu tiên chất lượng, câu chuyện, và chuỗi cung ứng ngắn, minh bạch. Văn hoá Kyushu nói chung, Oita nói riêng, có xu hướng thực dụng nhưng không vội vã, đặt trọng tâm vào mối quan hệ dài hạn giữa cộng đồng – doanh nghiệp – chính quyền.
Điều này tạo ra một “tốc độ vùng” riêng: quyết định có thể chậm hơn Tokyo, nhưng khi đồng thuận được hình thành thì tính bền vững cao. Tinh thần OVOP cũng khuyến khích mỗi cộng đồng định nghĩa lại mình không chỉ như “nhà cung cấp nguyên liệu” mà như “người sở hữu thương hiệu vùng”. Với một nhà sáng lập, đó là môi trường nơi khái niệm sở hữu trí tuệ, câu chuyện nguồn gốc và năng lực tổ chức cộng đồng quan trọng không kém công nghệ lõi.
Bước ngoặt rõ nét nhất của Oita là giai đoạn hậu tăng trưởng cao của Nhật Bản, khi công nghiệp nặng mất dần ưu thế. Thay vì cố giữ nguyên mô hình, tỉnh chủ động dịch chuyển sang cấu trúc kinh tế “đa trụ”: vẫn duy trì công nghiệp cơ bản, nhưng nâng vai trò dịch vụ, du lịch trị liệu, nông nghiệp giá trị gia tăng cao và sản phẩm địa phương có thương hiệu. Sự ra đời và lan toả OVOP từ cuối thập niên 1970 là biểu hiện rõ nhất của quá trình “tái định nghĩa giá trị”: thay vì chạy đua về quy mô, Oita chọn con đường tinh chỉnh nhận diện, nâng cấp tiêu chuẩn và kể lại câu chuyện của từng làng, từng sản phẩm.
Trong hai thập niên gần đây, làn sóng số hoá và du lịch quốc tế giúp Oita mở rộng “sân khấu” cho OVOP: từ quà tặng du lịch nội địa đến sản phẩm xuất khẩu có chứng nhận địa lý, truy xuất nguồn gốc, kết hợp với trải nghiệm du lịch và chăm sóc sức khoẻ. Bước ngoặt ở đây không chỉ là kinh tế, mà là dịch chuyển từ “hậu cần cho trung tâm” sang “trung tâm của những ngách riêng”.
Giống nhiều tỉnh ngoài đại đô thị, Oita đối mặt với già hoá dân số, dòng chảy thanh niên ra Tokyo – Osaka, và hạn chế về vốn mạo hiểm địa phương. Quy mô thị trường nội tỉnh nhỏ, sức mua phân tán, khiến các mô hình tăng trưởng dựa trên hiệu ứng mạng lưới thuần địa phương khó bứt phá. Hạ tầng giao thông tương đối tốt nhưng vẫn kém linh hoạt so với các vùng đồng bằng lớn; chi phí logistics lạnh và xuất khẩu cho nông – thuỷ sản cao, buộc doanh nghiệp phải tối ưu biên lợi nhuận bằng giá trị thương hiệu, không thể dựa vào khối lượng.
Về thể chế, hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp đang phát triển nhưng chưa dày; nhiều chương trình vẫn mang tính hành chính, đòi hỏi nhà sáng lập phải kiên nhẫn với nhịp điệu “chính quyền – cộng đồng – doanh nghiệp” thay vì kỳ vọng phản hồi tức thời. Đổi lại, một khi đã chứng minh được thiện chí gắn bó với vùng, doanh nghiệp thường nhận được mức độ tin cậy và hỗ trợ ổn định, khó tìm thấy ở các siêu đô thị cạnh tranh khốc liệt.
Oita gợi mở một mô hình chiến lược khác với logic “tăng trưởng bằng mọi giá”. OVOP cho thấy sức mạnh của việc chọn đúng ngách, đào sâu bản sắc, và xây dựng hệ sinh thái quanh một giá trị cốt lõi rõ ràng. Trong ngôn ngữ khởi nghiệp, đó là cách đối xử với mỗi địa phương như một “startup thương hiệu vùng”: thị trường nhỏ, tài nguyên hữu hạn, buộc phải tối ưu câu chuyện, thiết kế sản phẩm, và cấu trúc chi phí.
Đối với nhà sáng lập, Oita là bài học về kiến trúc tổ chức: chấp nhận vận hành trong không gian hạn chế để rèn luyện năng lực tập trung, sau đó dùng công nghệ, dữ liệu và mạng lưới để “kéo dài” biên giới mà không đánh mất gốc rễ. Tinh thần tự lực, thương hiệu vùng và sự kiên nhẫn xây dựng quan hệ dài hạn ở Oita có thể trở thành khuôn tham chiếu hữu ích cho bất kỳ doanh nghiệp nào muốn tồn tại qua nhiều chu kỳ, thay vì chỉ tìm kiếm một làn sóng tăng trưởng ngắn hạn.