Saitama (Saitama-ken) nằm ngay phía bắc Tokyo, trong lòng vùng đại đô thị Kantō – một vị trí địa kinh tế đặc biệt: vừa cận kề trung tâm quyền lực tài chính – chính trị của Nhật Bản, vừa tránh được chi phí đất đai và mật độ cực đoan của thủ đô. Từ cuối thế kỷ XIX, khi mạng lưới đường sắt quốc gia được mở rộng, Saitama dần trở thành “hậu cứ” công nghiệp – hậu cần cho Tokyo, một không gian đệm nơi sản xuất, kho bãi và cư trú của lực lượng lao động được “dịch chuyển” ra ngoài lõi đô thị.
Sau Thế chiến II, trong giai đoạn tăng trưởng cao độ của Nhật (khoảng 1955–1973), Saitama được định vị như vùng tiếp nhận nhà máy, kho vận và khu dân cư mới, tận dụng quỹ đất rộng hơn và kết nối đường sắt – đường bộ dày đặc. Bản sắc kinh tế vì thế không gắn với hình ảnh “thủ phủ thương mại” mà với vai trò nền tảng: nơi các chuỗi cung ứng, nhà máy vệ tinh và trung tâm logistics âm thầm bảo đảm cho sự vận hành của Tokyo và toàn vùng Kantō. Địa lý không đưa Saitama lên tuyến đầu biểu tượng, nhưng lại tạo ra một “hậu trường” có tính quyết định đối với hệ thống sản xuất – dịch vụ vùng.
Cấu trúc công nghiệp của Saitama mang đậm tính hỗ trợ và phân tán. Các cụm chế tạo cơ khí – ô tô quanh Omiya (Ōmiya), Kumagaya, Sayama gắn chặt với mạng lưới nhà máy của Honda, Nissan và nhiều tập đoàn linh kiện. Công nghiệp thực phẩm, hóa chất tinh chế, nhựa kỹ thuật và linh kiện điện – điện tử đan xen với hệ thống kho bãi, trung tâm phân phối dọc các trục cao tốc Tōhoku, Kan-etsu và Shuto.
Mật độ doanh nghiệp vừa và nhỏ cao, đặc biệt trong gia công chính xác, khuôn mẫu, linh kiện phụ trợ và thiết bị phụ tùng cho tự động hóa. Nhiều viện nghiên cứu và cơ sở R&D của các tập đoàn lớn chọn Saitama vì cân bằng được chi phí, không gian và khả năng tiếp cận nhân lực từ toàn vùng Kantō. Sự kết hợp giữa doanh nghiệp trụ cột, SME chuyên môn hóa sâu và hạ tầng logistics tạo nên một “nền tảng âm thầm” rất phù hợp cho tích hợp công nghệ cao, từ robot công nghiệp đến chuỗi cung ứng số hóa. Dư địa liên kết không nằm ở những khu công nghệ hào nhoáng, mà ở khả năng kết nối dọc – ngang giữa các xưởng nhỏ, trung tâm R&D và mạng lưới phân phối, vốn đã tồn tại bền bỉ nhiều thập kỷ.
Văn hóa kinh doanh ở Saitama chịu ảnh hưởng mạnh của ethos “thành phố vệ tinh” của Tokyo: ít phô trương, chú trọng ổn định, tối ưu vận hành hơn là xây dựng thương hiệu hào nhoáng. Di sản thủ công – thương mại của vùng Kōshū-kaidō và Nakasendō lịch sử để lại một hệ giá trị đề cao độ tin cậy, giao hàng đúng hẹn, chất lượng nhất quán hơn là biên lợi nhuận ngắn hạn.
Trong bối cảnh đó, “sự im lặng của ngành công nghiệp hỗ trợ và xuất sắc hậu trường” trở thành chuẩn mực ngầm. Nhiều doanh nghiệp gia đình ba–bốn thế hệ chấp nhận vai trò nhà cung ứng cấp hai, cấp ba cho các tập đoàn lớn, tập trung vào tinh chỉnh quy trình, giảm sai lỗi, đồng bộ hóa với yêu cầu khách hàng. Tinh thần “không làm gián đoạn dòng chảy” – từ chuyến tàu通勤 buổi sáng đến dòng nguyên vật liệu trong nhà máy – thấm vào cách tổ chức sản xuất, quản trị chất lượng và cả phong cách thương lượng.
Từ thập niên 1990, khi bong bóng kinh tế Nhật Bản vỡ và toàn bộ mô hình tăng trưởng dựa vào bất động sản – xuất khẩu bị thách thức, Saitama phải tái định vị. Suy giảm công nghiệp nặng và áp lực chi phí lao động khiến nhiều nhà máy chuyển dịch ra nước ngoài hoặc sang vùng rẻ hơn. Phản ứng của Saitama không phải là tìm kiếm “hào quang đô thị” cạnh tranh với Tokyo, mà là tinh chỉnh vai trò hậu cứ: nâng cấp logistics, phát triển các khu công nghiệp sạch, khuyến khích R&D ứng dụng và dịch vụ hỗ trợ sản xuất.
Việc hình thành các cụm công nghệ thông tin, thiết bị y tế, vật liệu mới và trung tâm dữ liệu quy mô vừa cho thấy một bước chuyển từ sản xuất khối lượng sang sản xuất giá trị cao, được bọc trong cùng hệ tư duy “hậu trường”: đảm bảo hạ tầng số, năng lượng, lưu trữ và bảo trì cho các ngành khác. Bước ngoặt không ồn ào, nhưng thể hiện ở việc chuỗi giá trị của Saitama dịch chuyển lên các tầng chức năng phức tạp hơn mà vẫn giữ vai trò hỗ trợ.
Như nhiều địa phương Nhật Bản, Saitama đối mặt với già hóa dân số và suy giảm lực lượng lao động trẻ, dù tốc độ vẫn nhẹ hơn các tỉnh xa trung tâm. Cạnh tranh thu hút đầu tư với Tokyo và Kanagawa khiến Saitama thường phải chấp nhận vị thế “giải pháp thứ hai”, đổi lại là chi phí thấp hơn và không gian linh hoạt hơn.
Cấu trúc doanh nghiệp phụ trợ dày đặc cũng tạo ra ma sát: năng lực quản trị số, ngoại ngữ và quốc tế hóa không đồng đều; nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ phụ thuộc vào một vài khách hàng lớn, hạn chế khả năng chấp nhận rủi ro đổi mới. Hệ thống quy hoạch tương đối phân tán – với nhiều cụm công nghiệp, dân cư, thương mại đan xen – khiến việc triển khai các dự án quy mô lớn cần thời gian điều phối hành chính đáng kể. Đổi lại, chính sự phân tán này lại là “bảo hiểm” chống sốc, vì rủi ro được chia nhỏ qua hàng nghìn thực thể.
Saitama gợi một mô hình chiến lược khác với logic “trung tâm hào quang”: xây dựng sức mạnh từ vai trò nền tảng, từ khả năng làm tốt những khâu ít được chú ý nhưng khó thay thế. Đối với một nhà lãnh đạo kỹ thuật, cấu trúc vùng này giống một kiến trúc hệ thống nơi tầng hạ tầng – interface, bảo trì, tích hợp – quyết định độ tin cậy của toàn bộ “ứng dụng” phía trên.
Bài học không nằm ở việc mô phỏng Saitama, mà ở việc hiểu giá trị của “xuất sắc hậu trường”: đầu tư vào chuỗi cung ứng, tiêu chuẩn vận hành, năng lực tích hợp đối tác nhỏ, và chấp nhận rằng vị thế chiến lược đôi khi đến từ việc trở thành nút trục tin cậy trong mạng lưới, hơn là sân khấu chính. Trong dài hạn, những tổ chức bền vững thường mang dáng dấp của Saitama: trầm lặng, kết nối sâu, và kiên trì nâng cấp những lớp nền mà phần lớn người dùng cuối không bao giờ nhìn thấy.