Cuốn “Tribal Leadership” mở ra một cách nhìn khá lạnh lùng nhưng chính xác về tổ chức: con người không hành động đơn lẻ, mà theo “bộ lạc” – những nhóm nhỏ với ngôn ngữ, niềm tin và chuẩn mực riêng, âm thầm quyết định trần hiệu suất của cả công ty. Nếu anh chị từng cảm thấy có gì đó “vô hình” mạnh hơn KPI, quy trình hay cơ cấu, thì cuốn này chính là nỗ lực gọi tên và điều khiển cái vô hình đó.
“Tribal Leadership” ra đời trong bối cảnh các doanh nghiệp Mỹ nói nhiều về chiến lược, công nghệ, tái cấu trúc, nhưng lại va vào một trần kính mà không ai giải thích được: cùng một thị trường, cùng sản phẩm, cùng công cụ quản trị, nhưng có đội ngũ bật lên, có đội mãi ì ạch. Dave Logan và cộng sự xuất phát từ một nhận định khó chịu: vấn đề không nằm ở chiến lược trên slide, mà ở “văn hóa vi mô” – những nhóm người 20–150 người, nơi con người thực sự sống, nói chuyện, tin tưởng và hành động.
Tư tưởng chủ đạo của cuốn sách là đảo ngược cách nhìn quen thuộc: thay vì coi tổ chức là một cỗ máy với cấu trúc, quy trình, chỉ tiêu; hãy coi nó là tập hợp các “bộ lạc” với cấp độ ý thức và ngôn ngữ khác nhau. Mọi nỗ lực lãnh đạo, bán hàng, thay đổi, nếu không chạm vào cấp độ “bộ lạc” thì chỉ là điều chỉnh bề mặt. Tác giả thách thức quan niệm “cá nhân xuất sắc thì tổ chức sẽ xuất sắc”, và thay bằng luận điểm: “cấp độ văn hóa bộ lạc quyết định trần hiệu suất của từng cá nhân”.
Mạch lập luận của sách xoay quanh một trục: cách con người nói về thế giới cho thấy cấp độ “bộ lạc” của họ, và mỗi cấp độ mở ra một biên độ hiệu suất khác nhau.
Tác giả mô tả năm cấp độ văn hóa, nhận diện chủ yếu qua ngôn ngữ:
– Ở đáy là trạng thái “Cuộc đời tệ hại” – nạn nhân, bất lực, thường thấy ở môi trường đổ vỡ.
– Kế đó là “Đời tôi tệ, đời anh khá hơn” – ganh tị, phòng thủ, làm cho xong.
– Rồi đến “Tôi giỏi” – cá nhân xuất sắc, cạnh tranh nội bộ, thành tích mang màu “tôi”.
– Cấp cao hơn là “Chúng ta giỏi” – bản sắc tập thể, niềm tự hào chung, hợp tác thật sự.
– Đỉnh cao là “Cuộc đời thật tuyệt” – tập trung vào sứ mệnh lớn hơn chính mình, nơi bộ lạc hướng ra ngoài, tạo giá trị vượt khỏi lợi ích nội bộ.
Điểm quan trọng không phải là gắn nhãn người, mà là hiểu: mỗi cấp độ có “logic nội tại” và giới hạn riêng. Logan không hô hào nhảy vọt, mà nhấn mạnh chuyển dịch từng nấc, thông qua việc thay đổi cách nói chuyện, cách kể câu chuyện về “chúng ta”, và cách định nghĩa thành công.
Một khái niệm nữa là vai trò của “người kết nối bộ lạc”: lãnh đạo thật sự không phải người giỏi nhất, mà là người nâng cấp được cuộc đối thoại của bộ lạc – từ “tôi” thành “chúng ta”, từ cạnh tranh nội bộ sang hợp tác vì mục tiêu chung, từ tập trung vào KPI ngắn hạn sang ý nghĩa dài hạn.
Với một Sales Director, giá trị thực tế của cuốn này nằm ở việc giải thích những hiện tượng tưởng như “vô lý nhưng thuyết phục”: vì sao team có nhiều “ngôi sao” mà tổng doanh số vẫn không bật; vì sao cùng chính sách hoa hồng, có vùng bùng nổ, có vùng ì ạch; vì sao một số cuộc họp chiến lược luôn trôi về “đổ lỗi” và “bào chữa”.
“Tribal Leadership” giúp anh chị chuyển câu hỏi từ “Làm sao tăng doanh số?” sang “Bộ lạc sales của mình đang ở cấp độ nào?” và “Ngôn ngữ chi phối hành vi của họ là gì?”. Khi nghe team nói “Tôi”, “phòng kia”, “công ty họ”, “sếp họ”, anh chị đang thấy một cấp độ văn hóa; khi nghe “chúng ta”, “thị trường của mình”, “câu chuyện khách hàng của chúng ta”, đó là một cấp độ khác.
Cuốn sách cũng gợi ý một cách tiếp cận thay đổi bền vững hơn: thay vì chỉ tăng áp lực chỉ tiêu hay thêm incentive, hãy dựng nên những “câu chuyện bộ lạc” mới, nơi thành công được kể ở ngôi “chúng ta”, và những người dẫn dắt không chỉ là top seller, mà là người kết nối, chia sẻ, lan tỏa chuẩn mực mới.
Giữa thời đại ngập tràn công cụ CRM, dashboard và playbook bán hàng, “Tribal Leadership” nhắc lại một điều rất cũ nhưng ít ai muốn đối diện: con người vẫn là sinh vật bộ lạc. Chúng ta không ra quyết định chỉ dựa trên dữ liệu, mà dựa trên câu chuyện mà bộ lạc của mình tin là đúng.
Giá trị bền của cuốn sách là ở chỗ nó buộc người lãnh đạo nhìn chậm lại: không chỉ “làm gì”, mà “chúng ta đang là ai”. Nó không đưa ra mẹo vặt hay “10 bước xây văn hóa”, mà là một lăng kính để đọc ngôn ngữ hàng ngày trong tổ chức, từ đó thấy được cấu trúc tâm lý sâu hơn phía sau những con số.
Trong bối cảnh biến động liên tục, ai cũng nói về “thay đổi”, nhưng thay đổi thật sự chỉ xảy ra khi câu chuyện bộ lạc đổi khác. Cuốn sách vẫn còn giá trị vì nó cho anh chị một ngôn ngữ để nói về điều vốn khó nắm bắt: chất lượng của cuộc đối thoại tập thể.
Tinh thần cốt lõi của “Tribal Leadership” có thể tóm lại như sau: hiệu suất cao không đến từ những cá nhân phi thường, mà từ những bộ lạc bình thường sở hữu một câu chuyện phi thường về “chúng ta” và về thế giới mà mình muốn tạo ra.
Câu hỏi để lại cho một Sales Director là: nếu ghi âm lại toàn bộ những cuộc trò chuyện không chính thức trong đội sales của anh chị 30 ngày qua, câu chuyện nào sẽ hiện ra – và đó là câu chuyện của một bộ lạc đang sống ở cấp độ nào?